تحلیل تأثیر گسترش فضاهای سبز شهری بر افزایش تاب‌آوری، سلامت عمومی و بهبود کیفیت محیط زندگی

•   آرشیو : زمستان 1399
•   کد پذیرش : 14051
•   موضوع : سایرشاخه‌ها
• نویسنده/گان : | فریبا قربانی خوشنود
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : گسترش فضاهای سبز شهری یکی از مؤلفه‌های اثرگذار در ارتقای ظرفیت شهرها برای مواجهه با فشارهای محیطی، اجتماعی و بهداشتی است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر توسعه فضاهای سبز شهری بر افزایش تاب‌آوری، بهبود سلامت عمومی و ارتقای کیفیت محیط زندگی انجام شد. روش پژوهش توصیفی پیمایشی و مبتنی بر تحلیل شاخص‌های مرتبط با دسترسی، توزیع فضایی، کیفیت کالبدی، کارکردهای زیست‌محیطی و میزان استفاده شهروندان از فضاهای سبز بود. داده‌های موردنیاز از طریق بررسی اسناد، تنظیم چارچوب شاخص‌ها و تحلیل روابط میان مؤلفه‌های پژوهش گردآوری و ارزیابی شد. یافته‌ها نشان داد افزایش مساحت فضای سبز، بدون توجه به کیفیت، دسترسی عادلانه و ارتباط فضایی آن با محله‌های مسکونی، اثر محدودی بر کیفیت زندگی دارد. در مقابل، توسعه متوازن فضاهای سبز، تقویت پوشش گیاهی، افزایش دسترسی پیاده، تأمین ایمنی و ایجاد امکانات مناسب، موجب کاهش تنش‌های حرارتی، بهبود سلامت روانی، افزایش فعالیت بدنی و تقویت تعاملات اجتماعی می‌شود. همچنین مشخص شد که فضاهای سبز دارای توزیع متعادل و مدیریت پایدار، ظرفیت محله‌ها را برای سازگاری با گرمای شهری، آلودگی هوا و فشارهای اجتماعی افزایش می‌دهند. بر این اساس، برنامه‌ریزی فضای سبز باید از رویکرد افزایش سطح به سوی رویکرد کیفیت‌محور، عدالت‌محور و مبتنی بر تاب‌آوری تغییر یابد.
•   لیست منابع : [1] باینگانی، ب.، و صوفی، م. (۲۰۲۴). تحلیل تماتیک مسائل و مشکلات پارک‌های خطی از نگاه مراجعه‌کنندگان: مطالعه موردی پارک گل‌ها در شهر گرگان. آمایش جغرافیایی فضا، ۱۴(۴)، ۱۳۳ تا ۱۵۲.
  https://doi.org/10.30488/gps.2025.464167.3753
  [2] حق‌لسان، م.، و کشتگر، ف. (۲۰۲۶). مطالعه شاخص‌های مؤثر مدیریت شهری در برنامه‌ریزی فضاهای سبز شهری: نمونه مطالعاتی گرند پارک تبریز. فضای شهری و حیات اجتماعی، ۴(۱۵)، ۱ تا ۱۹.
  https://doi.org/10.22034/jprd.2025.64220.1147
  [3] زنگنه، ا.، عباسی، س.، و کرمی، ت. (۲۰۲۵). تحلیل فضایی تغییرات زیرساخت سبز شهر زنجان. مطالعات مدیریت توسعه سبز، ۴(۲)، ۱۰۹ تا ۱۳۲. https://doi.org/10.22077/jgdms.2025.8558.1226
  [4] زینالی عظیم، ع.، آذر، ع.، بابازاده اسکوئی، س.، و سلوکانه میان‌دوآب، ح. (۲۰۲۴). تأثیر منظر فضاهای شهری بر سلامت جسمانی، روانی و تعاملات اجتماعی ساکنان شهر تبریز. پژوهش‌های فضا و مکان در شهر، ۸(۳۱)، ۹۳ تا ۱۱۹. https://doi.org/10.22034/jspr.2024.2042819.1080
  [5] عبادی قاجاری، س.، مولوی، م.، و کشتکار، م. (۲۰۲۵). چگونگی اثرات الگوی فضایی فرم شهری بر عرضه خدمت اکوسیستمی تعدیل دما با استفاده از مدل خنک‌کنندگی شهری InVEST در شهر تهران. علوم محیطی نوین، ۲۳(۱)، ۷۳ تا ۹۴. https://doi.org/10.48308/envs.2024.1388
  [6] عنابستانی، ع. ا.، عنابستانی، ز.، و موسوی نقلی، ف. س. (۲۰۲۳). تحلیل عوامل مؤثر بر پراکنش فضاهای سبز شهری با تکیه بر رهیافت عدالت محیط‌زیستی: مطالعه موردی شهر اصفهان. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، ۱۴(۵۳)، ۴۰ تا ۶۶. https://doi.org/10.22034/JARGS.2023.373976.0
  [7] قنبری، ا.، هادی، س. ع.، و ولی‌زاده کامران، خ. (۲۰۲۵). نوآوری‌های مکانی فضایی در مدیریت فضای سبز شهری بغداد: دیدگاه شهرهای هوشمند. کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی، ۵(۱۶)، ۳۰ تا ۴۸. https://doi.org/10.22034/rsgi.2025.66958.1135
  [8] محمودزاده، ح.، حامدی، ع.، و بابایی اقدم، ف. (۲۰۲۵). خدمت اکوسیستمی فضاهای سبز شهری در تعدیل درجه حرارت شهر: مطالعه موردی منطقه ۵ کلان‌شهر تبریز. کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی، ۵(۱۴)، ۷۷ تا ۹۵. https://doi.org/10.22034/rsgi.2024.64042.1107
  [9] نعمتی کوتنائی، ن.، و قلمبردزفولی، ر. (۲۰۲۶). تحلیل فضایی اثرات زیرساخت‌های سبز بر شدت جزایر گرمایی سطحی در مقیاس محله‌ای تهران طی دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵. محیط‌شناسی، ۵۱(۴)، ۵۱۱ تا ۵۳۴.
  https://doi.org/10.22059/jes.2026.408985.1008667
  [10] ویسی نبی‌کندی، ب.، حامی، ا.، ولی‌زاده کامران، خ.، و امامی نمین، ف. (۲۰۲۵). تأثیر فعالیت‌های مخرب انسانی در تأمین خدمات اکوسیستم: رویکردی مبتنی بر تحلیل مکانی زمانی کیفیت زیستگاه. علوم محیطی نوین، ۲۳(۳)، ۶۳۷ تا ۶۵۴. https://doi.org/10.48308/envs.2024.1432
  [11] Dietz, L. W., Šćepanović, S., Zhou, K., Zanella, A. F., & Quercia, D. (2025). Understanding the potential of urban parks to promote well-being. Nature Cities, 2, 1205–1216. https://doi.org/10.1038/s44284-025-00345-4
  [12] Gholami, M., & Kolahi, M. (2026). Urban public green spaces in semi-arid cities: Integrating vegetation health, water sustainability, and environmental justice in Mashhad, Iran. Scientific Reports. Advance online publication. https://doi.org/10.1038/s41598-026-59060-2
  [13] Jia, Y., & Turcu, C. (2025). Climate, health, and urban green infrastructure: The evidence base and implications for urban policy and spatial planning. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(12), 1842. https://doi.org/10.3390/ijerph22121842
  [14] Kumar, P., Debele, S. E., Khalili, S., Halios, C. H., Sahani, J., Aghamohammadi, N., de Fatima Andrade, M., Athanassiadou, M., Bhui, K., Calvillo, N., Cao, S. J., Coulon, F., Edmondson, J. L., Fletcher, D., Dias de Freitas, E., Guo, H., Hort, M. C., Katti, M., Kjeldsen, T. R., ... Jones, L. (2024). Urban heat mitigation by green and blue infrastructure: Drivers, effectiveness, and future needs. The Innovation, 5(2), 100588. https://doi.org/10.1016/j.xinn.2024.100588
  [15] Kumar, P., Sahani, J., Corada Perez, K., Ahlawat, A., Andrade, M. F., Athanassiadou, M., Cao, S. J., Collins, L., Dey, S., Di Sabatino, S., Halios, C. H., Harris, F., Horton, C., Inostroza, L., Jones, L., Rodding Kjeldsen, T., McCallan, B., McNabola, A., Kumar Mishra, R., ... Yao, R. (2025). Urban greening for climate resilient and sustainable cities: Grand challenges and opportunities. Frontiers in Sustainable Cities, 7, 1595280. https://doi.org/10.3389/frsc.2025.1595280
  [16] Ma, J., Cao, J., Wen, S., McBean, E. A., Guo, Z., Wang, Y., & Han, P. (2026). Re-evaluating suburban green spaces: Their role in depression mitigation and social resilience. Frontiers in Public Health, 14, 1754959. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1754959
  [17] Massaro, E., Schifanella, R., Piccardo, M., Caporaso, L., Taubenböck, H., Cescatti, A., & Duveiller, G. (2023). Spatially-optimized urban greening for reduction of population exposure to land surface temperature extremes. Nature Communications, 14, 2903. https://doi.org/10.1038/s41467-023-38596-1
  [18] Turcu, C. (2025). Urban greenspace, climate adaptation and health co-benefits: Municipal policy and practice in London. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(3), 409. https://doi.org/10.3390/ijerph22030409
  [19] Turner, R., Higgs, C., Heikinheimo, V., Hunter, R., Vargas, J. C. B., Liu, S., Resendiz, E., Boeing, G., Adlakha, D., Schifanella, R., Rosa, G. L., Pugacheva, D., Chen, R., Poor, M. B., Molina-García, J., Queralt, A., Puig-Ribera, A., del Pozo, P. S., Garza, C., ... Lowe, M. (2025). Internationally validated open access indicators of large public urban green space for healthy and sustainable cities. Geographical Analysis, 57(4), 793–808. https://doi.org/10.1111/gean.70023
  [20] Wang, X., Li, C., & Wang, X. (2026). Urban green spaces and healthy aging: The role of physical activity. Frontiers in Public Health, 14, 1785881. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1785881
•   کلمات کلیدی به فارسی : فضای سبز شهری؛ تاب‌آوری شهری؛ سلامت عمومی؛ کیفیت محیط زندگی؛ عدالت فضایی.
•   چکیده مقاله به انگلیسی :
•   کلمات کلیدی به انگلیسی :
•  صفحات : 115-124
•   دانلود فایل ( 1.65 MB )