بازآفرینی گردشگری‌محور بافت تاریخی مرکز شهر قزوین: مطالعه موردی دولتخانه صفوی و محله عبید زاکان

•   آرشیو : بهار 1405
•   کد پذیرش : 14046
•   موضوع : شهرسازی
• نویسنده/گان : | فاطمه صادقی گرمارودی
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : زمینه و هدف: بافت تاریخی مرکز شهر قزوین، به‌ویژه دولتخانه صفوی و محله عبید زاکان، از ظرفیت‌های مهم تاریخی، فرهنگی و گردشگری برخوردار است؛ با این حال، فرسودگی کالبدی، ضعف خدمات شهری و کمبود زیرساخت‌های گردشگری مانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت شده است. هدف این پژوهش تدوین راهکارهای بازآفرینی این محدوده با تأکید بر ارتقای گردشگری شهری است. روش: پژوهش حاضر کاربردی و مبتنی بر رویکرد پیمایشی-تحلیلی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه میان ۸۴۹ نفر از ذی‌نفعان شامل ۳۳۳ ساکن، ۱۳۲ کسبه و ۳۸۴ گردشگر گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل واریانس، همبستگی و تحلیل SWOT انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد ۷۲.۴ درصد پاسخ‌دهندگان به ارزش تاریخی و گردشگری محدوده اذعان دارند، اما ۶۶.۶ درصد از کیفیت کالبدی بناها، ۶۳.۹ درصد از دسترسی به خدمات شهری و ۷۵.۸ درصد از کمبود امکانات گردشگری ناراضی‌اند. همچنین، رابطه معناداری میان کیفیت کالبدی، مشارکت محلی، وضعیت اقتصادی و ارتقای گردشگری مشاهده شد. نتیجه‌گیری: بازآفرینی موفق محدوده نیازمند رویکردی یکپارچه در سه بعد کالبدی-فضایی، اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی-گردشگری است. طراحی مسیر گردشگری پیاده میان دولتخانه صفوی و محله عبید زاکان می‌تواند به تقویت هویت تاریخی، افزایش سرزندگی، مشارکت محلی و رونق اقتصاد گردشگری کمک کند.
•   لیست منابع : [1] امین‌زاده، بهناز، و دادرس، راحله. (۱۳۹۱). بازآفرینی فرهنگ‌مدار در بافت تاریخی شهر قزوین با تأکید بر گردشگری شهری. مطالعات معماری ایران، ۱(۲)، ۹۹–۱۰۸.
  [2] بابایی‌فرد، اسدالله، و حیدریان، امین. (۱۳۹۴). گردشگری فرهنگی و توسعه پایدار شهری با تأکید بر بازآفرینی بافت‌های فرسوده تاریخی. همایش ملی بافت‌های فرسوده و تاریخی شهری: چالش‌ها و راهکارها، کاشان.
  [3] پژوهان، موسی، و پورمقدم، زهرا. (۱۳۹۷). برنامه‌ریزی راهبردی گردشگری شهری با رویکرد بازآفرینی فرهنگ‌مبنا در بافت‌های تاریخی: نمونه موردی بافت قدیم شهر رشت. فصلنامه مطالعات شهری، ۷(۲۷)، ۵۳–۶۶.
  [4] https://doi.org/10.34785/J011.2018.008
  [5] شیخی‌نصب، مژگان، اذانی، مهری، مؤمنی، مهدی، و محمدی‌ده‌چشمه، مصطفی. (۱۳۹۸). بازآفرینی بافت‌های تاریخی در راستای توسعه گردشگری با رویکرد آینده‌نگاری: مطالعه موردی منطقه یک شهرداری اهواز. جغرافیا و توسعه فضای شهری، ۶(۲)، ۱۴۹–۱۶۹. https://doi.org/10.22067/gusd.v6i2.82210
  [6] شماعی، علی، احمدی‌فرد، نرگس، و دائمی، سیما. (۱۴۰۱). نقش ابعاد گردشگری در بازآفرینی پایدار بافت قدیم شهر یزد. مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، شماره ۴۸، ۴۱–۵۴.
  [7] عبدود، محسن، علیرضایی‌فرد، محمدصالح، فرخ، رضا، و عباسپور، میلاد. (۱۴۰۰). بازآفرینی بافت تاریخی با رویکرد مکان‌سازی گردشگری؛ نمونه مطالعاتی: بخش مرکزی شهر ارومیه. مطالعات طراحی شهری و پژوهش‌های شهری، ۴(۳)، ۵۱–۶۴.
  [8] کریم‌زاده، علی، شهریاری، سید کمال‌الدین، و اردشیری، مهیار. (۱۳۹۷). تحلیلی بر گردشگری شهری در بازآفرینی بافت‌های تاریخی از دیدگاه ساکنین محلی با بهره‌گیری از روش تحلیل عاملی: نمونه موردی شهر شیراز. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، ۸(۳۲)، ۱۲۷–۱۴۰.
  [9] مفیدی، مهرانوش، و قاسم‌شریفی، تقی. (۱۳۹۸). بازآفرینی فرهنگ‌مبنا با تأکید بر توسعه اجتماع محلی پایدار: موردپژوهی بافت تاریخی محله راه ری قزوین. جغرافیا و روابط انسانی، ۲(۱)، ۲۶۸–۳۰۱.
  [10] یزدانی، محمدحسن، حاضری، صفیه، و ده‌ده‌زاده سیلابی، پروین. (۱۳۹۶). بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد گردشگری پایدار با تلفیق مدل‌های برنامه‌ریزی استراتژیک و تحلیل شبکه‌ای ANP-SWOT: مطالعه موردی بافت فرسوده شهر خوی. نشریه گردشگری شهری، ۴(۱)، ۴۱–۵۶. https://doi.org/10.22059/jut.2017.61996
  [11] Ashworth, Gregory, & Page, Stephen. (2011). Urban tourism research: Recent progress and current paradoxes. Tourism Management, 32(1), 1–15.
  https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.02.002
  [12] Elnokaly, Amira, & Elseragy, Ahmed. (2011). Sustainable urban regeneration of historic city centres: Lessons learnt. World Sustainable Building Conference, 18–21 October 2011.
  [13] International Council on Monuments and Sites. (1999). International Cultural Tourism Charter: Managing tourism at places of heritage significance. Adopted by ICOMOS at the 12th General Assembly, Mexico.
  [14] International Council on Monuments and Sites. (2022). International Charter for Cultural Heritage Tourism: Reinforcing cultural heritage protection and community resilience through responsible and sustainable tourism management. ICOMOS.
  [15] Ozaslan, Nuray. (1995). Historic urban fabric: Source of inspiration for contemporary city form [PhD thesis, University of York].
  [16] United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2011). Recommendation on the Historic Urban Landscape. UNESCO.
•   کلمات کلیدی به فارسی : بازآفرینی شهری، بافت تاریخی، گردشگری فرهنگی، دولتخانه صفوی، محله عبید زاکان.
•   چکیده مقاله به انگلیسی : Background and Purpose: The historic core of Qazvin, particularly the Safavid Government Complex and Obeid Zakani neighborhood, has significant historical, cultural, and tourism potential. However, physical deterioration, weak urban services, and inadequate tourism infrastructure have limited its effective use. This study aims to develop regeneration strategies for this area with an emphasis on enhancing urban tourism.
  Method: This applied study used a survey-based analytical approach. Data were collected through questionnaires from 849 stakeholders, including 333 residents, 132 local business owners, and 384 tourists. Descriptive statistics, analysis of variance, correlation analysis, and SWOT analysis were used to interpret the data.
  Findings: The results showed that 72.4% of respondents acknowledged the historical and tourism value of the area. However, 66.6% were dissatisfied with the physical quality of buildings, 63.9% with access to urban services, and 75.8% with the lack of tourism facilities. Significant relationships were also found among physical quality, local participation, economic conditions, and tourism enhancement.
  Conclusion: Successful regeneration of the area requires an integrated approach addressing physical-spatial, socio-cultural, and economic-tourism dimensions. Designing a pedestrian tourism route between the Safavid Government Complex and Obeid Zakani neighborhood can strengthen historical identity, improve urban vitality, encourage local participation, and support the tourism economy.
•   کلمات کلیدی به انگلیسی : urban regeneration; historic fabric; cultural tourism; Safavid Government Complex; Obeid Zakani neighborhood
•  صفحات : 23-41
•   دانلود فایل ( 2.44 MB )